Προσλήψεις σε Δήμους και ΦοΔΣΑ, κινητοποίηση πόρων άνω του 1,5 δισ. ευρώ, αγορά δευτερογενών υλικών, βιομηχανική συμβίωση και «Πληρώνω όσο Πετάω» στο σχέδιο που παρουσιάστηκε στο 9ο Συνέδριο της ΕΕΔΣΑ.
Από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση για την κυκλική οικονομία η Ελληνική Εταιρεία Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΕΕΔΣΑ), παρουσιάζοντας ένα «Σχέδιο Εφαρμογής Δίκαιης Κυκλικής Οικονομίας» με έξι στόχους, επτά άξονες παρέμβασης και 12 συγκεκριμένες προτάσεις.
Το σχέδιο παρουσιάστηκε από τον πρόεδρο της ΕΕΔΣΑ Γιώργο Ηλιόπουλο στο 9ο Συνέδριο της Ένωσης, με τίτλο «Κυκλικές Πόλεις 2030: Από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή», το οποίο πραγματοποιήθηκε 1 και 2 Οκτωβρίου 2026 στα ιστορικά κτήρια του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου στην οδό Πατησίων.
Η βασική θέση της ΕΕΔΣΑ είναι ότι η επόμενη φάση της πολιτικής για τα απόβλητα δεν μπορεί να περιοριστεί στην εκπόνηση νέων σχεδίων. Χρειάζονται προσωπικό, ώριμα έργα, χρηματοδότηση, υποδομές, αγορά για τα ανακτημένα υλικά και ενεργός συμμετοχή των πολιτών.
Στόχος έως 5.000 νέες θέσεις εργασίας
Στο σχέδιο της ΕΕΔΣΑ περιλαμβάνεται ο στόχος δημιουργίας 3.000 έως 5.000 εξειδικευμένων θέσεων εργασίας στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.
Παράλληλα, η ΕΕΔΣΑ θέτει ως στόχο τη συνολική κινητοποίηση πόρων άνω του 1,5 δισ. ευρώ, μέσω ΕΣΠΑ, του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, του Ταμείου Ανάκαμψης, άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων και συμπράξεων.
Πρόκειται για στόχους και εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στο σχέδιο της ΕΕΔΣΑ και όχι για ήδη εγκεκριμένο κρατικό πρόγραμμα. Η πρόταση συνδέει τη χρηματοδότηση με την ανάγκη να προχωρήσουν στην πράξη οι υποδομές και τα συστήματα χωριστής συλλογής.
Η ΕΕΔΣΑ θέτει παράλληλα ως στόχο την ανάπτυξη νέας επιχειρηματικής δραστηριότητας γύρω από τον σχεδιασμό προϊόντων που μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν ή να ανακυκλωθούν, την ανάκτηση υλικών και την παραγωγή νέων πρώτων υλών από ανακυκλωμένα υλικά.
14 ισχυροί ΦοΔΣΑ και περισσότερη στελέχωση
Κεντρική θέση στο σχέδιο καταλαμβάνει η λειτουργία των ΦοΔΣΑ.
Η ΕΕΔΣΑ προτείνει τη διαμόρφωση 14 ισχυρών και πιστοποιημένων ΦοΔΣΑ, οι οποίοι θα διαθέτουν την αναγκαία στελέχωση, οργάνωση και επιχειρησιακή δυνατότητα για την εφαρμογή των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων και των Ολιστικών Σχεδίων Χωριστής Συλλογής.
Στο ίδιο πλαίσιο προτείνεται η δυνατότητα ειδικών προσλήψεων σε ΦοΔΣΑ και ΟΤΑ για θέσεις που συνδέονται με τη Διαλογή στην Πηγή και τα Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής.
Η ΕΕΔΣΑ εισηγείται οι προσλήψεις αυτές να μπορούν να γίνονται με συμβάσεις πενταετούς διάρκειας, χωρίς επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού, σύμφωνα με την πρόταση που παρουσιάστηκε στο συνέδριο.
Χρηματοδότηση για χωριστή συλλογή και υποδομές
Ένας ακόμη άξονας του σχεδίου αφορά την επιτάχυνση των χρηματοδοτήσεων.
Η ΕΕΔΣΑ ζητά την ενεργοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων για τα Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής, καθώς και για έργα αποκατάστασης, ώστε οι Δήμοι και οι ΦοΔΣΑ να μπορούν να περάσουν από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση.
Παράλληλα, προτείνεται η ενίσχυση των χρηματοδοτήσεων για επεκτάσεις ή δημιουργία νέων ΧΥΤΥ, προκειμένου να υπάρχουν οι απαραίτητες υποδομές για τη διαχείριση του υπολείμματος που απομένει μετά την επεξεργασία των αποβλήτων.
Η λογική της πρότασης είναι διπλή: περισσότερη ανάκτηση και ανακύκλωση, αλλά ταυτόχρονα επαρκείς υποδομές για τα υπολείμματα που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν.
Να μην καθυστερήσουν τα έργα ΜΕΑ και τα Πράσινα Σημεία
Στο σχέδιο περιλαμβάνεται ακόμη πρόταση για μεταβατική χρηματοδοτική λύση εθνικού χαρακτήρα για έργα Μονάδων Επεξεργασίας Αποβλήτων (ΜΕΑ), Μονάδων Επεξεργασίας Βιοαποβλήτων (ΜΕΒΑ) και Πράσινων Σημείων που βρίσκονται ήδη σε φάση υλοποίησης.
Στόχος είναι να συνεχιστούν οι εργασίες και οι πληρωμές κατά τη μετάβαση στα νέα χρηματοδοτικά προγράμματα, χωρίς να δημιουργούνται καθυστερήσεις σε έργα που έχουν ήδη ωριμάσει.
Για την ΕΕΔΣΑ, η ύπαρξη ώριμων έργων δεν αρκεί. Το ζητούμενο είναι να ολοκληρώνονται και να περνούν γρήγορα σε λειτουργία.
Εκπαίδευση από το σχολείο έως τα πανεπιστήμια
Το σχέδιο δίνει σημαντικό βάρος και στην εκπαίδευση.
Η ΕΕΔΣΑ προτείνει την εφαρμογή προγραμμάτων βιωματικής ανακύκλωσης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και στις δημόσιες αθλητικές εγκαταστάσεις, ώστε η χωριστή συλλογή και η επαναχρησιμοποίηση να γίνουν μέρος της καθημερινότητας από μικρή ηλικία.
Παράλληλα, προτείνει τη συνεργασία του υπουργείου Παιδείας με τα πανεπιστήμια για την ανάπτυξη μαθημάτων κυκλικής οικονομίας σε σχολές τεχνικής, νομικής και οικονομικής κατεύθυνσης.
Η προσέγγιση αυτή επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που δεν είναι μόνο τεχνικό. Η λειτουργία των συστημάτων ανακύκλωσης εξαρτάται και από το κατά πόσο οι πολίτες γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν και εμπιστεύονται ότι η χωριστή συλλογή έχει πραγματικό αποτέλεσμα.
Το μεγάλο στοίχημα: να αποκτήσουν αξία τα ανακτημένα υλικά
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της πρότασης αφορά τη δημιουργία αγοράς δευτερογενών πρώτων υλών.
Η ΕΕΔΣΑ προτείνει τη θέσπιση κανόνων για τον αποχαρακτηρισμό συγκεκριμένων κατηγοριών υλικών, ώστε όσα πληρούν τα απαιτούμενα κριτήρια να μπορούν να επιστρέφουν στην παραγωγική διαδικασία ως πρώτες ύλες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται, μεταξύ άλλων, υλικά από Απόβλητα Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων, αλλά και ανακυκλώσιμα αστικά στερεά απόβλητα.
Η πρόκληση είναι κρίσιμη για την κυκλική οικονομία: η ανακύκλωση δεν ολοκληρώνεται όταν ένα υλικό συλλεχθεί. Ο κύκλος κλείνει όταν το ανακτημένο υλικό αποκτήσει ζήτηση και αντικαταστήσει, όπου είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτό, παρθένες πρώτες ύλες.
Απόβλητα και ενέργεια στην ίδια παραγωγική αλυσίδα
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται η πρόταση για ένα Εθνικό Σχέδιο Βιομηχανικής Συμβίωσης.
Η ιδέα είναι να δημιουργηθεί μια εθνική πλατφόρμα μέσω της οποίας επιχειρήσεις θα μπορούν να ανταλλάσσουν υλικά, αποχαρακτηρισμένα απόβλητα και ενέργεια.
Με αυτόν τον τρόπο, ένα υλικό που σήμερα θεωρείται υπόλειμμα μιας παραγωγικής δραστηριότητας μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και κανόνες, να αποτελέσει πρώτη ύλη για μια άλλη.
Η βιομηχανική συμβίωση αποτελεί έτσι έναν από τους μηχανισμούς με τους οποίους η κυκλική οικονομία επιχειρεί να περάσει από τη διαχείριση αποβλήτων στη διαχείριση πόρων.
Στο επίκεντρο οι μικροί και νησιωτικοί Δήμοι
Ιδιαίτερη θέση στο σχέδιο έχουν οι μικροί, νησιωτικοί και ορεινοί Δήμοι.
Η ΕΕΔΣΑ επισημαίνει ότι το κόστος της χωριστής συλλογής και της μεταφοράς μπορεί να είναι σημαντικά υψηλότερο σε περιοχές με μικρό πληθυσμό, μεγάλες αποστάσεις ή έντονη εποχικότητα.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η αξιοποίηση πόρων του τέλους ταφής για την ενίσχυση των Δήμων αυτών, τόσο σε οικονομικό όσο και σε ανθρώπινο δυναμικό.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη νησιωτική Ελλάδα, όπου η γεωγραφική διασπορά και οι αυξημένες ανάγκες κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου δημιουργούν διαφορετικές απαιτήσεις από εκείνες των μεγάλων αστικών κέντρων.
Χρηματοδότηση της καινοτομίας
Η ΕΕΔΣΑ προτείνει ακόμη τη δημιουργία ειδικού προγράμματος του Πράσινου Ταμείου, στα πρότυπα των ευρωπαϊκών προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας.
Στόχος είναι να χρηματοδοτούνται κοινά έργα στα οποία θα συμμετέχουν υπουργεία, Δήμοι, ΦοΔΣΑ, πανεπιστήμια και ιδιωτικές επιχειρήσεις, ώστε η έρευνα να συνδέεται περισσότερο με πραγματικές ανάγκες της αγοράς και των υποδομών διαχείρισης αποβλήτων.
«Πληρώνω όσο Πετάω»: από τη θεωρία στην εφαρμογή
Η τελευταία από τις 12 προτάσεις αφορά το σύστημα «Πληρώνω όσο Πετάω».
Η ΕΕΔΣΑ ζητά συγκεκριμένες οδηγίες εφαρμογής προς τους ΟΤΑ και τον απαραίτητο εξοπλισμό, ώστε το σύστημα να μπορεί να λειτουργήσει με τρόπο απλό και κατανοητό για τον πολίτη.
Η φιλοσοφία του «Πληρώνω όσο Πετάω» είναι να συνδεθεί το κόστος διαχείρισης των αποβλήτων με την ποσότητα που παράγει κάθε χρήστης, δημιουργώντας παράλληλα κίνητρα για πρόληψη και καλύτερη χωριστή συλλογή.
Το στοίχημα του 2030
Οι προτάσεις της ΕΕΔΣΑ έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα καλείται να επιταχύνει σημαντικά την ανακύκλωση, τη χωριστή συλλογή και την ανάκτηση υλικών, περιορίζοντας παράλληλα την ταφή.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι πλέον μόνο ο σχεδιασμός νέων πολιτικών. Είναι η δημιουργία των προϋποθέσεων για να λειτουργήσουν στην πράξη: προσωπικό στους Δήμους και τους ΦοΔΣΑ, χρηματοδότηση, υποδομές, αγορά για τα ανακτημένα υλικά και πολίτες που συμμετέχουν.
Αυτό είναι και το βασικό μήνυμα του 9ου Συνεδρίου της ΕΕΔΣΑ: η μετάβαση στην κυκλική οικονομία περνά πλέον από το στάδιο των σχεδίων σε εκείνο της εφαρμογής.
