Με την υπογραφή Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ των εμπλεκόμενων Διαχειριστών Συστημάτων Φυσικού Αερίου, η Σερβία και η Βόρεια Μακεδονία συμβάλλουν στον δεύτερο παράλληλο άξονα μεταφοράς φυσικού αερίου προς Δυτικά Βαλκάνια – Κεντρική Ευρώπη
Η επίσημη ένταξη Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας στον Κάθετο Διάδρομο συμβάλλει στη δημιουργία δεύτερου παράλληλου άξονα μεταφοράς φυσικού αερίου προς Δυτικά Βαλκάνια – Κεντρική Ευρώπη και φέρνει νέες πιθανές συμφωνίες με τις γειτονικές χώρες: Με τη συμφωνία Μνημονίου Συνεργασίας (MoU) που υπογράφηκε στη Θεσσαλονίκη (4/9/2026) μεταξύ των εμπλεκόμενων Διαχειριστών Συστημάτων Φυσικού Αερίου, το δίκτυο του Κάθετου Διαδρόμου διευρύνεται επίσημα προς Βόρεια Μακεδονία και Σερβία, δημιουργώντας μια νέα δυτική όδευση για το νέο υγροποιημένο φυσικό αέριο που εισέρχεται μέσω του FSRU Αλεξανδρούπολης, αλλά και ποσοτήτων αζέρικου αερίου μέσω του TAP.
Συμπληρώνεται έτσι η ήδη υφιστάμενη ανατολική διαδρομή, στην οποία συμμετέχουν οι Ελλάδα – Βουλγαρία – Ρουμανία – Μολδαβία και Ουκρανία, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των χωρών που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία στις επτά. Στο πλαίσιο της εξέλιξης αυτής, ο Υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου αναφέρθηκε και στο ενδεχόμενο νέων εμπορικών συμφωνιών για τη μεταφορά LNG από την Ελλάδα με τις συγκεκριμένες χώρες, το φθινόπωρο.
Σημειώνεται ότι, σε επίπεδο εμπορικής δέσμευσης, η Βόρεια Μακεδονία έχει εξασφαλίσει τέσσερις χρονοθυρίδες στο FSRU Αλεξανδρούπολης, ενώ η σερβική Srbijagas έχει δεσμεύσει δυναμικότητα 300 εκατ. κυβικών μέτρων (cu.m.) ετησίως για μία δεκαετία. Σε ό,τι πάντως αφορά την εμπορική λειτουργία του νέου άξονα, θα εξαρτηθεί από την πρόοδο των έργων υποδομών και ειδικότερα του αγωγού Ελλάδα – Βόρεια Μακεδονία, που βρίσκεται ήδη υπό κατασκευή, με αρχική δυναμικότητα της τάξης του 1 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως, και του αγωγού Βόρεια Μακεδονία – Σερβία, που θα ξεκινήσει σύντομα.
Οι μεγάλες ανάγκες της Σερβίας και το συνολικότερο ενδιαφέρον
Με βάση τον υφιστάμενο σχεδιασμό, ο διασυνδετήριος αγωγός Βόρειας Μακεδονίας – Σερβίας, που βρίσκεται στη Βόρεια Μακεδονία, θα διαθέτει δυναμικότητα 1,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως και θα ολοκληρωθεί μέσα στο 2028, ενώ η Σερβία βρίσκεται ακόμα σε στάδιο εύρεσης αναδόχου για το δικό της τμήμα.
Ειδικά η Σερβία εξακολουθεί να εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από το ρωσικό φυσικό αέριο, καθώς το 2025 εισήγαγε περίπου 2,76 δισ. κυβικά μέτρα, από τα οποία τα 2,45 δισ. προέρχονταν από τη Ρωσία. Η πρόσβαση, επομένως, στην ελληνική αγορά LNG μέσω Βόρειας Μακεδονίας δημιουργεί μια σημαντική εναλλακτική, με την προϋπόθεση των απαραίτητων υποδομών και συμφωνιών.
Ενδεικτική πάντως του άμεσου ενδιαφέροντος που υπάρχει από όλες τις συμμετέχουσες χώρες ήταν και η επίσκεψη των Διαχειριστών των Συστημάτων Φυσικού Αερίου που συμμετέχουν στον Κάθετο Διάδρομο, μαζί με τους εκπροσώπους της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας, την προηγούμενη μέρα της υπογραφής του Μνημονίου στον Τερματικό Σταθμό LNG της Gastrade στην Αλεξανδρούπολη. Εκεί, ενημερώθηκαν αναλυτικά για τη λειτουργία και τις δυνατότητές του.
Από τη δική του πλευρά, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, ο οποίος επίσης παρευρέθηκε, υπογράμμισε τον ρόλο του FSRU τόσο στην ελληνική όσο και στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια.
Το επόμενο βήμα: Επέκταση σε Ουγγαρία – Σλοβακία
Από τη δική της πλευρά, η διοίκηση της Gastrade επεσήμανε ότι η διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου μπορεί να δημιουργήσει νέες ενεργειακές οδεύσεις και για άλλες αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, με τη γεωγραφική επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου και με νέες χώρες στην περιοχή να αναδεικνύεται στο αμέσως επόμενο βήμα.
Σημειώνεται ότι, ενώ οι δύο αυτές χώρες δεν έχουν ακόμα προσχωρήσει στο δίκτυο του Κάθετου Διαδρόμου, διατηρούν ωστόσο παρουσία στις υπό εξέλιξη εργασίες και διαβουλεύσεις των Διαχειριστών για τον Κάθετο Διάδρομο.
Σε ό,τι αφορά την προοπτική νέων εμπορικών συμφωνιών για το αμερικανικό LNG, υπενθυμίζεται ότι η Atlantic SEE LNG Trade (θυγατρική των ΔΕΠΑ Εμπορίας και AKTOR) έχει δεσμεύσει ημερήσια δυναμικότητα 13.000 MWh στον Κάθετο Διάδρομο για το έτος 2026-2027.
Παράλληλα, η συμφωνία με τη Venture Global για 1 εκατ. τόνους αμερικανικού LNG ετησίως από το 2030 (με μακροπρόθεσμο στόχο τα 5 bcm/έτος) βρίσκει στη νέα δυτική διαδρομή πρόσθετη διέξοδο διοχέτευσης.
Με τις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου (TTF) να ξεπερνούν τα 70 ευρώ/MWh και τις εκτιμήσεις να δείχνουν πιθανή άνοδο προς τα 85 ευρώ/MWh, ο ανταγωνισμός για την εξασφάλιση φορτίων LNG έναντι του φθηνότερου ρωσικού αερίου αγωγών παραμένει μια σημαντική πρόκληση για τις χώρες των Βαλκανίων.
Μια επιπλέον πρόκληση για τις χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ, όπως η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία, αφορά επιπρόσθετα διοικητικά – ρυθμιστικά εμπόδια, όπως η εναρμόνιση των τιμολογίων διέλευσης κ.ά.
Σίγουρο είναι ότι η ευρωπαϊκή πορεία απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο ενισχύει τον ρόλο του Κάθετου Διαδρόμου και τον μετατρέπει σταδιακά σε μια σταθερή εναλλακτική λύση για τη μεταφορά του LNG όχι μόνο στη Νοτιοανατολική, αλλά και στην Κεντρική Ευρώπη.
