ΜΑΑ, καφέ κάδος, τέλος ταφής, δευτερογενή υλικά, ενεργειακή αξιοποίηση επιστρατεύονται για την προσαρμογή στους ευρωπαϊκούς στόχους

Η Κομισιόν θα παραπέμψει την Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, αν μέσα σε δύο μήνες δεν συμμορφωθεί με τους ευρωπαϊκούς στόχους και δεν αντιμετωπίσει τα χαμηλά ποσοστά ανακύκλωσης που καταγράφονται. Η έγκαιρη υλοποίηση των Μονάδων Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, η πληρέστερη διαχείριση των βιοαποβλήτων και του καφέ κάδου, το τέλος ταφής, η αγορά δευτερογενών υλικών και η ενεργειακή αξιοποίηση αποβλήτων είναι τα ουσιαστικά μέσα, προκειμένου να ανακτηθεί το χαμένο έδαφος.

Η δίμηνη προθεσμία – προειδοποίηση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέστειλε νέα προειδοποιητική επιστολή προς την Ελλάδα, στο πλαίσιο της διαδικασίας επί παραβάσει που ξεκίνησε το 2024. Η χώρα καλείται να συμμορφωθεί εντός δύο μηνών με τις κοινοτικές οδηγίες για τη διαχείριση αποβλήτων και την κυκλική οικονομία. Σε περίπτωση μη ικανοποιητικής ανταπόκρισης, η Κομισιόν θα προχωρήσει στην έκδοση αιτιολογημένης γνώμης, στάδιο που αποτελεί το τελευταίο βήμα πριν από την παραπομπή της υπόθεσης στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Ποιες είναι οι θεσμικές υποχρεώσεις της Ελλάδας και πού εντοπίζονται οι αποκλίσεις;

Η βασική εμπλοκή εστιάζεται στην αποτυχία επίτευξης των δεσμευτικών στόχων που θέτει η Οδηγία-Πλαίσιο για τα Απόβλητα. Η χώρα όφειλε να έχει οδηγήσει στην προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση το 50% των αστικών απορριμμάτων (χαρτί, μέταλλο, πλαστικό, γυαλί) έως το 2020.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος:

Ποσοστό ανακύκλωσης (2023): Διαμορφώθηκε κάτω από το 20%, απέχοντας σημαντικά από τον στόχο του 2020.

Στόχος 2025: Η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτάσσει την αξιοποίηση και ανακύκλωση του 55% των αστικών αποβλήτων, γεγονός που διευρύνει το ψηφιακό και υποδομικό χάσμα της χώρας.

Παράλληλα, καταγράφονται συστηματικές αστοχίες στην ανακύκλωση απορριμμάτων συσκευασίας. Η Ελλάδα απέτυχε να πιάσει τους ειδικούς στόχους για το σύνολο των συσκευασιών και, συγκεκριμένα, για το γυαλί (όπου η ευρωπαϊκή στοχοθεσία ορίζει 60% για γυαλί, 60% για χαρτί/χαρτόνι, 50% για μέταλλα, 22,5% για πλαστικά και 15% για ξύλο).

Πώς συνδέεται η υστέρηση της ανακύκλωσης με την κατάσταση στις ελληνικές ακτές;

Η χαμηλή απόδοση των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης αντανακλάται άμεσα στο φυσικό περιβάλλον. Βάσει των δεδομένων του προγράμματος «Υιοθέτησε μια παραλία» του WWF Ελλάς για την περίοδο 2021-2026, η πλαστική ρύπανση παραμένει ο κυρίαρχος παράγοντας υποβάθμισης των ακτών.

Σε δείγμα 204 παραλιών (με σταθερή ζώνη ελέγχου 100 μέτρων ανά ακτή), εντοπίστηκαν 464.935 απορρίμματα. Τα τεχνητά πολυμερή υλικά αποτελούν το 80% του συνόλου.

Δείκτης Ρύπανσης	Πραγματική Κατάσταση	Ευρωπαϊκό Όριο (Οδηγία για τη Θαλάσσια Στρατηγική)
Μέσος αριθμός απορριμμάτων ανά 100 μ. ακτής	428 αντικείμενα	20 αντικείμενα

Τα αποτσίγαρα αποτελούν το συχνότερο εύρημα για πέντε συναπτά έτη, καλύπτοντας το 24,8% των καταγραφών. Ακολουθούν τα πλαστικά θραύσματα, τα καπάκια, τα καλαμάκια και τα κομμάτια διογκωμένης πολυστερίνης (φελιζόλ).

Στον αντίποδα, η συστηματική παρακολούθηση 15 συγκεκριμένων ακτών έδειξε μείωση του μέσου όρου απορριμμάτων κατά 18%. Οι σημαντικότερες μειώσεις αφορούσαν τα κομμάτια φελιζόλ (-62%), τα πλαστικά ποτήρια μίας χρήσης (-36%) και τις συσκευασίες τροφίμων/γλυκών (-43%). Αντίθετα, τα αποτσίγαρα παρουσίασαν κάμψη μόλις 6%.

Μικροπλαστικά: Τι έδειξαν οι πρώτες αναλύσεις στα ελληνικά οικοσυστήματα;

Για πρώτη φορά, η έρευνα περιέλαβε δειγματοληψίες άμμου σε εννέα παραλίες, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ. Η εργαστηριακή ανάλυση ανίχνευσε 323 σωματίδια μικροπλαστικών, με έντονη γεωγραφική μεταβλητότητα.

Η υψηλότερη επιβάρυνση εντοπίστηκε στον Θερμαϊκό Κόλπο (Θεσσαλονίκη), με 168,8 μικροπλαστικά ανά τετραγωνικό μέτρο (συνολικά 211 σωματίδια). Η ποιοτική σύσταση των μικροπλαστικών αναλύεται ως εξής:

• Πλαστικά θραύσματα: 76%
• Βιομηχανικά πέλλετς (πρώτη ύλη): 17%
• Διογκωμένη πολυστερίνη (φελιζόλ): 3%
• Πλαστικές μεμβράνες (φιλμ): 2%
• Ίνες: 2%

Η φασματοσκοπική ανάλυση των πολυμερών έδειξε ότι το 62% αφορά πολυαιθυλένιο (PE) και το 18% πολυπροπυλένιο (PP). Πρόκειται για τα δύο βασικά υλικά που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή συσκευασιών μικρής διάρκειας ζωής και προϊόντων μίας χρήσης.

Προκλήσεις στην ελληνική αγορά ενέργειας και περιβάλλοντος

Η επίτευξη των στόχων της κλιματικής ουδετερότητας και της κυκλικής οικονομίας προσκρούει σε δομικά προβλήματα της ελληνικής αγοράς. Πρώτον, απαιτούνται υψηλά κεφάλαια κίνησης και επενδύσεις για τη δημιουργία σύγχρονων Μονάδων Ανάκτησης Ανακύκλωσης (ΜΑΑ) και τη στελέχωση δικτύων χωριστής συλλογής (π.χ. βιοαπόβλητα, καφέ κάδος). Δεύτερον, η υφιστάμενη τιμολογιακή πολιτική των δήμων (τέλη ταφής) δεν λειτουργεί ακόμη επαρκώς ως αντικίνητρο για την υγειονομική ταφή. Τέλος, η έλλειψη σταθερού θεσμικού πλαισίου για τη διασφάλιση της αγοράς δευτερογενών υλικών εμποδίζει τους επιχειρηματικούς ομίλους να επενδύσουν μακροπρόθεσμα στην ανακύκλωση πλαστικών και γυαλιού, καθώς το κόστος της παρθένας πρώτης ύλης παραμένει συχνά χαμηλότερο από το κόστος της ανακυκλωμένης.