Το σύνθετο περιβάλλον και οι προκλήσεις και οι λύσεις που αφορούν την θεσμική λειτουργία και την αγορά στα Επιχειρηματικά Πάρκα

Το Νέο Επιχειρηματικό Πάρκο Χανίων αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν στην ανάπτυξή τους τα Επιχειρηματικά Πάρκα στην Ελλάδα.

Με αφορμή το 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επιχειρήσεων Βιομηχανικών Περιοχών, ο κ. Νίκος Μουντάκης, Γενικός Διευθυντής με καθήκοντα Αναπληρωτή Διευθύνοντα Συμβούλου του Πάρκου, ανέλυσε διεξοδικά τα κύρια εμπόδια που συναντά ένα τέτοιο έργο και παράλληλα πρότεινε συγκεκριμένες λύσεις προκειμένου αυτά να περιοριστούν.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, οι σημαντικότερες προκλήσεις αφορούν το πολύπλοκο θεσμικό και αδειοδοτικό περιβάλλον που έχει αρνητικές συνέπειες για τους χρόνους της υλοποίησης, τη δυσκολία χρηματοδότησης, τις αυξημένες απαιτήσεις για σύγχρονες υποδομές και βιωσιμότητα, αλλά και τις κοινωνικές ενστάσεις.

Στον αντίποδα, η αντιμετώπιση των προκλήσεων αυτών απαιτεί θεσμική απλοποίηση, ευέλικτα χρηματοδοτικά εργαλεία, έγκαιρη κοινωνική διαβούλευση και επαγγελματική διαχείριση. Ανάμεσα στις προτεινόμενες λύσεις είναι η προώθηση one-stop-shop για όλες τις άδειες και εγκρίσεις, η προτυποποίηση διαδικασιών και χρονοδιαγράμματα με ρήτρες καθυστέρησης, η ψηφιοποίηση των φακέλων, η αξιοποίηση των ΕΣΠΑ, Ταμείου Ανάκαμψης και Αναπτυξιακής Τράπεζας με προκαθορισμένα εργαλεία για Business Parks, η δημιουργία μικτών σχημάτων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) για επιμερισμό του κινδύνου, φορολογικά κίνητρα, ανταποδοτικά οφέλη προς τοπικούς φορείς και κατοίκους κα.

Προκλήσεις στο Θεσμικό & Ρυθμιστικό Πλαίσιο

Αναλυτικότερα, επισημαίνοντας τις δυσκολίες του θεσμικού – ρυθμιστικού πλαισίου, ο κ. Μουντάκης επικέντρωσε στο παρακάτω τρίπτυχο:

• Χρονοβόρες αδειοδοτήσεις: Απαιτούνται εγκρίσεις από πολλές υπηρεσίες (Περιβάλλοντος, Πολεοδομίας, Περιφέρειας κ.λπ.), συχνά με ασάφεια ή αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων.
• Χρήσεις γης & χωροταξία: Καταγράφεται σύγκρουση με τοπικά χωροταξικά σχέδια ή αντιδράσεις κατοίκων/δήμων.
• Πολύπλοκο φορολογικό και επενδυτικό πλαίσιο: Η απουσία σταθερότητας αποθαρρύνει επιχειρήσεις να δεσμευτούν μακροπρόθεσμα.

Η δύστοκη Χρηματοδότηση και η Βιωσιμότητα

Το αρχικό κόστος δημιουργίας των υποδομών εντός Πάρκου είναι υψηλό. Η χρηματοδότησή του συναντά σειρά προβλημάτων, όπως δυστοκία τραπεζικής και ιδιωτικής χρηματοδότησης και εμπόδια στις κρατικές επιδοτήσεις. Ειδικότερα:

• Υψηλό αρχικό κόστος υποδομών: Τα δίκτυα, η οδοποιία, η ενέργεια, η αποχέτευση, οι τηλεπικοινωνίες είναι υποδομές υψηλού κόστους.
• Περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια: Οι ιδιώτες επενδυτές είναι επιφυλακτικοί λόγω του μακροπρόθεσμου χαρακτήρα της επένδυσης, ενώ τα τραπεζικά δάνεια δίνονται με αυστηρά κριτήρια.
• Εξάρτηση από προγράμματα ΕΣΠΑ ή κρατικές επιδοτήσεις: Δίνονται με μεγάλη καθυστέρηση ή παρουσιάζουν γραφειοκρατικά εμπόδια.

Οι αυξημένες ανάγκες για Υποδομές & Τεχνολογία

Στον τομέα των λοιπών υποδομών υπάρχουν αυξημένες ανάγκες στους παρακάτω επιμέρους τομείς:

• Διασύνδεση με δίκτυα μεταφορών: Οι δρόμοι, τα λιμάνια, οι σιδηρόδρομοι είναι συχνά ανεπαρκείς.
• Ενεργειακή επάρκεια και κόστος: Οι ανάγκες για ηλεκτρικό ρεύμα, φυσικό αέριο, ΑΠΕ είναι αυξημένες
• Ψηφιακή υποδομή: Προκειμένου τα Πάρκα να είναι ελκυστικά σε high-tech επενδύσεις, υπάρχει ανάγκη για δίκτυα οπτικών ινών, 5G και cloud services.

Περιβαλλοντικές & Κοινωνικές Προκλήσεις

Οι περιβαλλοντικές προκλήσεις αφορούν πρωτίστως τις αδειοδοτήσεις, ενώ εκ των ουκ άνευ είναι η ανάγκη βιώσιμων πρακτικών και δημιουργίας καλής σχέσης με την κοινωνία.

• Αδειοδοτήσεις περιβαλλοντικών μελετών: Συχνά καθυστερούν ή συναντούν αντιδράσεις.
• Πράσινη μετάβαση: Ανάγκη για βιώσιμες πρακτικές (ανακύκλωση, μείωση αποτυπώματος άνθρακα) για να είναι ανταγωνιστικό και εναρμονισμένο με την ΕΕ.
• Τοπικές αντιδράσεις: Οι κάτοικοι μπορεί να φοβούνται ρύπανση, αλλοίωση τοπίου ή υποβάθμιση αξίας ακινήτων.

Επιμέρους προκλήσεις για το Νέο Επιχειρηματικό Πάρκο Χανίων

Ποιες είναι όμως οι επιμέρους προκλήσεις που αντιμετωπίζει το Νέο Επιχειρηματικό Πάρκο Χανίων; Ο κ. Μουντάκης συμπεριέλαβε μεταξύ άλλων, την έλλειψη στρατηγικών μισθωτών, την διστακτικότητα των μικρότερων επιχειρήσεων να μετακινηθούν χωρίς ξεκάθαρο κίνητρο, αλλά και την έλλειψη εξειδικευμένων στελεχών.

Ζήτηση & Επενδυτικό Ενδιαφέρον

• Αβεβαιότητα αγοράς: Οι επιχειρήσεις διστάζουν να μετακινηθούν αν δεν υπάρχει σαφές όφελος. Ελπίζουμε ότι η Πολιτεία θα τηρήσει τη δέσμευσή της για πρόγραμμα ενίσχυσης της μετεγκατάστασης στο νέο Πάρκο, δεδομένου ότι οι ήδη υπάρχουσες άδειες που υπάρχουν έχουν ατύπως παραταθεί και δεν ανανεώνονται.
• Έλλειψη στρατηγικών μισθωτών: Το πάρκο θα προσελκύσει φυσικά τις μικρότερες επιχειρήσεις της Δυτικής Κρήτης, πλην όμως για τη βιωσιμότητα θα χρειαστούν ίσως και μεγάλες επιχειρήσεις, ακόμα και πολυεθνικές, clusters κλπ. Η Διοίκηση έχει ενδείξεις για ενδιαφέρον και από ξένες επιχειρήσεις οι οποίες π.χ θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν μία μεγάλη έκταση για logistics μέχρι και για εργοστάσιο ηλεκτρικής ενέργειας υπήρξε ενδιαφέρον, σε κάθε περίπτωση τα εξετάζουμε όλα αυτά, όπως επίσης κοιτάζουμε και επενδυτικά το θέμα, με το δεδομένο ότι αν αύριο έρθει ένας εν δυνάμει στρατηγικός επενδυτής, φυσικά και θα εξετάσουμε εάν θέλει να πάρει κάποιο ποσοστό, κάποια οικοδομικά τετράγωνα κ.ο.κ.. Άλλωστε έχουμε κάνει ένα business plan που δείχνει ότι ήδη από το 2026 θα υπάρχει θετικό οικονομικό αποτύπωμα συμπεριλαμβανομένων των αναγκών αποπληρωμής που προκύπτουν.

Ανθρώπινο Δυναμικό & Καινοτομία

• Brain drain: Έλλειψη εξειδικευμένων στελεχών σε περιοχές εκτός μεγάλων αστικών κέντρων.
• Ανάγκη για συνεργασίες με πανεπιστήμια/ερευνητικά κέντρα ώστε να δημιουργηθεί οικοσύστημα καινοτομίας. Το παράδειγμα της Κρήτης.
• Προσέλκυση νεοφυών επιχειρήσεων (startups): Συχνά προτιμούν hub σε Αθήνα/Θεσσαλονίκη.

Προτεινόμενες λύσεις προς αντιμετώπιση των καθυστερήσεων

Επομένως, η επιτυχία του νέου Πάρκου Χανίων, αλλά και κάθε νέου Πάρκου, εξαρτάται από: Το σταθερό θεσμικό πλαίσιο, τις αξιόπιστες υποδομές, τα κίνητρα εγκατάστασης (φορολογικά/χρηματοδοτικά) και τη δημιουργία συνεργειών (clusters). Για την αντιμετώπιση των μεγαλύτερων καθυστερήσεων που εντοπίζονται σε τρεις βασικούς άξονες, ο κ. Μουντάκης με βάση την εμπειρία του, πρότεινε τις παρακάτω λύσεις:

Οne-stop-shop για άδειες και εγκρίσεις/ προτυποποίηση/ψηφιοποίηση

Στον τομέα του Θεσμικού & Ρυθμιστικού Πλαισίου, η μεγαλύτερη καθυστέρηση αφορά τη διαδικασία χωροθέτησης, έγκρισης περιβαλλοντικών όρων, πολεοδομικών μελετών και αδειών κατασκευής που είναι ιδιαίτερα χρονοβόρα. Εμπλέκονται πολλαπλές υπηρεσίες (Υπουργεία, Περιφέρειες, Δήμοι, Αποκεντρωμένη Διοίκηση), συχνά με αλληλοεπικαλύψεις.

Αντιμετώπιση:

• Προώθηση one-stop-shop για όλες τις άδειες και εγκρίσεις.
• Προτυποποίηση διαδικασιών και χρονοδιαγράμματα με ρήτρες καθυστέρησης.
• Ψηφιοποίηση φακέλων (πλήρης ηλεκτρονική κατάθεση και παρακολούθηση πορείας).

Χρηματοδότηση με προκαθορισμένα εργαλεία για Business Parks, ΣΔΙΤ και φορολογικά κίνητρα

Στον τομέα της χρηματοδότησης, η μεγαλύτερη καθυστέρηση αφορά στην δυσκολία εξεύρεσης κεφαλαίων, ειδικά σε πρώιμο στάδιο, καθώς οι επενδυτές αναμένουν ώριμα έργα και σαφείς εγγυήσεις απόδοσης. Ταυτόχρονα, οι τράπεζες είναι επιφυλακτικές με έργα υποδομής μεγάλης διάρκειας απόσβεσης.

Αντιμετώπιση:

• Αξιοποίηση ΕΣΠΑ, Ταμείου Ανάκαμψης και Αναπτυξιακής Τράπεζας με προκαθορισμένα εργαλεία για Business Parks.
• Δημιουργία μικτών σχημάτων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) για επιμερισμό κινδύνου.
• Παροχή φορολογικών κινήτρων (π.χ. μειωμένοι συντελεστές, απαλλαγές ΕΝΦΙΑ στις εκτάσεις του πάρκου).

Ανταποδοτικά, περιβαλλοντική αποκατάσταση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες

Στην σχέση με την τοπική κοινωνία, η μεγαλύτερη καθυστέρηση εντοπίζεται στις συχνές ενστάσεις από κατοίκους ή τοπικούς φορείς λόγω περιβαλλοντικών ή κοινωνικών ανησυχιών. Οι διαδικασίες προσφυγών μπορεί να «παγώσουν» το έργο για χρόνια.

Αντιμετώπιση:

• Διαβούλευση από νωρίς με τους τοπικούς φορείς και κατοίκους, με έμφαση στα οφέλη (νέες θέσεις εργασίας, υποδομές, απορρύπανση άτυπων βιομηχανικών συγκεντρώσεων).
• Πρόβλεψη για περιβαλλοντική αποκατάσταση και πράσινες υποδομές ώστε να ενισχυθεί η κοινωνική αποδοχή.
• Μηχανισμός «εταιρικής κοινωνικής ευθύνης» που να επιστρέφει στην τοπική κοινωνία μέρος των εσόδων (π.χ. μέσω τοπικών έργων).

Θεσμοθέτηση επαγγελματικού φορέα διαχείρισης με συμμετοχή ιδιωτών και σαφείς αρμοδιότητες

Στα θέματα των λειτουργικών θεμάτων μετά την ίδρυση του Πάρκου, η μεγαλύτερη καθυστέρηση αφορά στην έλλειψη σύγχρονων δικτύων (fiber, logistics, ενέργεια από ΑΠΕ) που καθυστερεί την εγκατάσταση επιχειρήσεων και στην δυσκολία δημιουργίας ενιαίου φορέα διαχείρισης με επαγγελματικά standards. Το παράδειγμα της ΕΤΒΑ είναι ένα καλό case study και με θετικά, αλλά φυσικά και με αρνητικά σημεία.

Αντιμετώπιση:

• Προκαθορισμός «ελάχιστων τεχνικών προδιαγραφών» για δίκτυα και υποδομές πριν από την προσέλκυση επιχειρήσεων.
• Θεσμοθέτηση επαγγελματικού φορέα διαχείρισης με συμμετοχή ιδιωτών και σαφείς αρμοδιότητες. Το κακό παράδειγμα στα Χανιά (ήδη υπάρχων Βιοτεχνικό Πάρκο) και το νέο Πάρκο (Φορέας Διαχείρισης).

Συνοψίζοντας:

Οι καθυστερήσεις προέρχονται κυρίως από πολύπλοκο θεσμικό πλαίσιο, δυσκολία χρηματοδότησης, κοινωνικές ενστάσεις και ελλιπή υποδομή. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί θεσμική απλοποίηση, ευέλικτα χρηματοδοτικά εργαλεία, έγκαιρη κοινωνική διαβούλευση και επαγγελματική διαχείριση.