Του Ηλία Βέλλιου

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις πέντε μεγαλύτερες αγορές εταιρικών PPAs στην Ευρώπη (μετά από Ισπανία, Γερμανία, Αγγλία και Γαλλία), μια εξέλιξη που επιβεβαιώνει ότι η εγχώρια αγορά ενέργειας αποκτά δυναμική και βάθος. Ωστόσο, πίσω από αυτή την επιτυχία διαμορφώνεται μια λιγότερο ορατή πραγματικότητα: η πρόσβαση στα PPAs παραμένει περιορισμένη, αφήνοντας εκτός τη μεγάλη πλειονότητα της ελληνικής βιομηχανίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Wood Mackenzie, το 2024 αποτέλεσε χρονιά-ορόσημο για την ευρωπαϊκή αγορά, με σχεδόν 19 GW νέας συμβασιοποιημένης ισχύος και τα εταιρικά PPAs να καλύπτουν πάνω από το 70% του συνόλου. Η παρουσία της Ελλάδας στην κορυφαία πεντάδα αντικατοπτρίζει την έντονη επενδυτική δραστηριότητα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και το ανταγωνιστικό κόστος παραγωγής, ιδιαίτερα στα φωτοβολταϊκά.

Ανάπτυξη με στενή βάση

Η εικόνα αυτή, ωστόσο, δεν αποτυπώνει πλήρως τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αγορά στο σύνολό της. Η ανάπτυξη των PPAs στη χώρα βασίζεται σε έναν περιορισμένο αριθμό μεγάλων βιομηχανικών καταναλωτών και παραγωγών ενέργειας, οι οποίοι διαθέτουν την τεχνογνωσία και την οικονομική δυνατότητα να διαχειριστούν σύνθετες συμβάσεις και τον σχετικό κίνδυνο.

Για τη μεγάλη πλειονότητα των επιχειρήσεων, η πρόσβαση παραμένει ουσιαστικά ανύπαρκτη. Εκτιμάται ότι 30.000 έως 40.000 ελληνικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν να επωφεληθούν από εταιρικά PPAs, ωστόσο παραμένουν ελάχιστες αυτές που έχουν προχωρήσει σε τέτοιες συμφωνίες. Έτσι διαμορφώνεται μια αγορά δύο ταχυτήτων: από τη μία πλευρά, λίγοι μεγάλοι παίκτες που έχουν τη δυνατότητα να «κλειδώσουν» το ενεργειακό τους κόστος για τα επόμενα χρόνια· από την άλλη, η πλειονότητα των επιχειρήσεων που συνεχίζει να εκτίθεται στη μεταβλητότητα των τιμών.

Το κόστος του αποκλεισμού

Η συνέπεια αυτής της ανισορροπίας είναι άμεση και μετρήσιμη. Η ελληνική βιομηχανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει κόστος ηλεκτρικής ενέργειας υψηλότερο κατά 12% έως 22% σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σύμφωνα με το ΣΕΒ.

Σε χώρες όπου τα PPAs έχουν ευρύτερη διάχυση, όπως η Ισπανία, οι επιχειρήσεις έχουν ήδη εξασφαλίσει σταθερό ενεργειακό κόστος σε βάθος δεκαετίας. Στην Ελλάδα, αντίθετα, οι μικρομεσαίες και μεσαίες επιχειρήσεις παραμένουν εκτός αυτής της δυνατότητας, με άμεσο αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητά τους.

Διαρθρωτικά εμπόδια

Το πρόβλημα δεν οφείλεται στην έλλειψη ενδιαφέροντος, αλλά στη δομή της αγοράς. Η απουσία τυποποιημένων συμβάσεων σημαίνει ότι κάθε συμφωνία απαιτεί σημαντική νομική και χρηματοοικονομική προετοιμασία, αυξάνοντας το κόστος και την πολυπλοκότητα.

Παράλληλα, η έλλειψη μηχανισμών εγγυήσεων για τον πιστωτικό κίνδυνο και η περιορισμένη δυνατότητα συλλογικής συμμετοχής καθιστούν τα PPAs δυσπρόσιτα για επιχειρήσεις χωρίς εξειδικευμένους πόρους.

Νέοι κίνδυνοι, μεγαλύτερη πολυπλοκότητα

Την ίδια στιγμή, το ίδιο το περιβάλλον της αγοράς γίνεται πιο απαιτητικό. Η αύξηση των επεισοδίων αρνητικών τιμών και η πίεση στα έσοδα των έργων ΑΠΕ, φαινόμενα που εντάθηκαν μέσα στο 2025, προσθέτουν νέα επίπεδα αβεβαιότητας.

Ένα PPA δεν αποτελεί πλέον μια απλή λύση σταθεροποίησης κόστους, αλλά ένα εργαλείο που απαιτεί ενεργή διαχείριση κινδύνου, κάτι που ενισχύει περαιτέρω το χάσμα μεταξύ μεγάλων και μικρότερων επιχειρήσεων.

Ο ρόλος της πολιτικής

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η διεύρυνση της αγοράς PPAs δεν προκύπτει αυτόματα. Απαιτεί στενευμένες παρεμβάσεις που μειώνουν το κόστος συμμετοχής και κατανέμουν τον κίνδυνο.

Η τυποποίηση συμβάσεων, οι μηχανισμοί κρατικών εγγυήσεων και τα σχήματα συλλογικής συμμετοχής έχουν ήδη αποδείξει την αποτελεσματικότητά τους σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές, επιτρέποντας σε μικρότερες επιχειρήσεις να αποκτήσουν πρόσβαση σε μακροχρόνιες συμβάσεις ενέργειας.

Το πραγματικό στοίχημα

Η Ελλάδα έχει ήδη κάνει το πρώτο βήμα, κατακτώντας θέση στην κορυφαία πεντάδα της Ευρώπης. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν η αγορά αναπτύσσεται, αλλά ποιοι συμμετέχουν σε αυτήν.

Χωρίς ουσιαστική ένταξη της μικρομεσαίας βιομηχανίας, τα PPAs κινδυνεύουν να εξελιχθούν σε εργαλείο που ενισχύει τους ήδη ισχυρούς, αντί να λειτουργήσει ως μοχλός συνολικής ανταγωνιστικότητας.

Το πραγματικό στοίχημα για την επόμενη φάση δεν είναι η αύξηση του αριθμού των συμφωνιών. Είναι η διεύρυνση της πρόσβασης. Μια αγορά PPAs που λειτουργεί μόνο για λίγους δεν μπορεί να στηρίξει τη βιομηχανία στο σύνολό της και τελικά δεν μπορεί να στηρίξει ούτε την ίδια την ενεργειακή μετάβαση.

Πηγές

• Wood Mackenzie, Europe Renewables PPA Tracker Report, 2025
• ΣΕΒ, Energy Industrial Reset – Πρόταση για το ενεργειακό κόστος βιομηχανίας, 2025
• ICLG, Renewable Energy Laws and Regulations – Greece, 2024