Του Ηλία Βέλλιου
Τα data centers βρίσκονται πίσω από σχεδόν κάθε ψηφιακή υπηρεσία που χρησιμοποιούμε, από το cloud και τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης μέχρι το streaming και τις επιχειρηματικές πλατφόρμες. Η ανάπτυξή τους, όμως, συνεπάγεται και μεγάλες απαιτήσεις σε ενέργεια και φυσικούς πόρους: χρειάζονται μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, ισχυρές υποδομές δικτύου και, ανάλογα με τον τρόπο ψύξης, σημαντικές ποσότητες νερού.
Αυτό το αποτύπωμα επιχειρεί τώρα να καταστήσει πιο ορατό και συγκρίσιμο η Ευρωπαϊκή Ένωση, θεσπίζοντας ένα κοινό ενωσιακό σύστημα αξιολόγησης για τα data centers. Στην ευρωπαϊκή ορολογία πρόκειται για το «Common Union rating scheme», δηλαδή ένα κοινό σύστημα αξιολόγησης για τις εγκαταστάσεις σε ολόκληρη την ΕΕ. Η αξιολόγηση θα αποτυπώνεται σε ηλεκτρονική ετικέτα (electronic label) για κάθε επιμέρους data center, ώστε οι επιδόσεις διαφορετικών εγκαταστάσεων να παρουσιάζονται με κοινό και συγκρίσιμο τρόπο.
Με απλά λόγια, η «ετικέτα» δεν είναι ένα ενιαίο σήμα που χαρακτηρίζει συνολικά ένα data center ως καλό ή κακό. Είναι ένας τυποποιημένος τρόπος αποτύπωσης της ενεργειακής και περιβαλλοντικής επίδοσης μιας εγκατάστασης. Βασίζεται στα στοιχεία που υποβάλλονται στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων και παρουσιάζει, μεταξύ άλλων, την ενεργειακή και υδατική αποδοτικότητα, αλλά και στοιχεία σχετικά με την ενέργεια που χρησιμοποιείται, την επαναχρησιμοποίηση της απορριπτόμενης θερμότητας και τη σχέση της εγκατάστασης με το ηλεκτρικό δίκτυο.
Στις 21 Σεπτεμβρίου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό για τη θέσπιση του κοινού ενωσιακού συστήματος αξιολόγησης. Το νέο πλαίσιο βρίσκεται πλέον σε δίμηνη περίοδο ελέγχου από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, πριν τεθεί σε ισχύ. Οι πρώτες ετικέτες για επιμέρους data centers αναμένονται το 2027.
Η νέα αξιολόγηση δεν ξεκινά από το μηδέν. Η ΕΕ έχει ήδη θεσπίσει την υποχρεωτική καταγραφή στοιχείων για data centers με ισχύ εξοπλισμού πληροφορικής τουλάχιστον 500 kW, όπως η κατανάλωση ενέργειας, η χρήση νερού και άλλοι βασικοί δείκτες. Τα στοιχεία συγκεντρώνονται σε ευρωπαϊκή βάση δεδομένων και αποτελούν τη βάση για τη νέα αξιολόγηση.
Τι θα δείχνει η ευρωπαϊκή «ετικέτα»
Η ουσία της νέας ετικέτας είναι ότι μετατρέπει τεχνικά στοιχεία λειτουργίας σε μια κοινή και συγκρίσιμη εικόνα της επίδοσης κάθε data center.
Στην αξιολόγηση περιλαμβάνονται δείκτες που αφορούν την ενεργειακή αποδοτικότητα και την αποδοτικότητα χρήσης νερού, αλλά και στοιχεία όπως η χρήση καθαρής ενέργειας, η δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης της απορριπτόμενης θερμότητας και η ευελιξία της εγκατάστασης σε σχέση με το ηλεκτρικό δίκτυο. Στόχος είναι να γίνεται πιο διαφανές όχι μόνο πόση ενέργεια καταναλώνει ένα data center, αλλά και πώς χρησιμοποιεί την ενέργεια και τους φυσικούς πόρους που χρειάζεται για να λειτουργήσει.
Εδώ αποκτούν σημασία δείκτες όπως το PUE (Power Usage Effectiveness), που αφορά την ενεργειακή αποδοτικότητα μιας εγκατάστασης, και το WUE (Water Usage Effectiveness), που αφορά την αποδοτικότητα χρήσης νερού. Με αυτόν τον τρόπο, η εικόνα δεν περιορίζεται στην υπολογιστική ισχύ που προσφέρει ένα data center, αλλά επεκτείνεται στους πόρους που απαιτούνται για τη λειτουργία του.
Η λογική θυμίζει, σε απλουστευμένη μορφή, την ενεργειακή ετικέτα που γνωρίζουμε από τις ηλεκτρικές συσκευές: ο χρήστης δεν χρειάζεται να γνωρίζει όλες τις τεχνικές παραμέτρους για να έχει μια συγκρίσιμη εικόνα της απόδοσης. Στην περίπτωση των data centers, όμως, η «ετικέτα» είναι πολύ πιο σύνθετη και αποτυπώνει περισσότερες από μία διαστάσεις της λειτουργίας τους.
Η αλλαγή έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ αυξάνεται γρήγορα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να τριπλασιάσει τη δυναμικότητα των data centers μέσα στα επόμενα επτά χρόνια, καθώς η ανάπτυξη του cloud και κυρίως της τεχνητής νοημοσύνης αυξάνει τις ανάγκες για υποδομές μεγάλης κλίμακας.
Από τη μέτρηση στους κανόνες
Το νέο σύστημα αξιολόγησης, ωστόσο, δεν είναι το τέλος της ευρωπαϊκής προσπάθειας. Είναι ένα από τα επόμενα βήματα.
Στις 21 Σεπτεμβρίου, η Κομισιόν άνοιξε δημόσια διαβούλευση και πρόσκληση υποβολής στοιχείων για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων απόδοσης για τα data centers. Η διαβούλευση θα διαρκέσει έως τις 14 Δεκεμβρίου 2026, ενώ η Επιτροπή σχεδιάζει να παρουσιάσει σχετική νομοθετική πρόταση το δεύτερο τρίμηνο του 2027.
Η διαφορά είναι ουσιαστική. Η καταγραφή και η αξιολόγηση δείχνουν τι συμβαίνει. Τα ελάχιστα πρότυπα μπορούν, εφόσον θεσπιστούν, να καθορίσουν και ποιες επιδόσεις θα θεωρούνται αποδεκτές.
Έτσι, η Ευρώπη περνά σταδιακά από την απλή καταγραφή της κατανάλωσης σε ένα ευρύτερο πλαίσιο κανόνων για μια υποδομή που αναπτύσσεται με ταχύτητα και έχει πλέον άμεση σχέση όχι μόνο με την ψηφιακή οικονομία, αλλά και με την ενέργεια, τα δίκτυα και τους φυσικούς πόρους.
Και στην Ελλάδα η αλλαγή έχει ήδη το δικό της παράδειγμα
Η ευρωπαϊκή εξέλιξη δεν αφορά ειδικά την Ελλάδα. Αποκτά όμως ιδιαίτερο ενδιαφέρον εδώ, καθώς η χώρα βρίσκεται ήδη μπροστά σε έναν νέο κύκλο επενδύσεων σε υποδομές μεγάλης υπολογιστικής ισχύος.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συμφωνία της ΔΕΗ με την Amazon Web Services για την ανάπτυξη data center στον Άγιο Δημήτριο της Δυτικής Μακεδονίας, σε μια περιοχή που για δεκαετίες ταυτίστηκε με τον λιγνίτη και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Το Μνημόνιο Συνεργασίας, που υπεγράφη στις 17 Σεπτεμβρίου 2026, προβλέπει αρχική ισχύ τροφοδοσίας 300 MW και διερεύνηση επέκτασης έως το 1 GW, υπό την προϋπόθεση αμοιβαίας συμφωνίας, των συνθηκών της αγοράς και της σύναψης περαιτέρω οριστικών συμφωνιών. Η ΔΕΗ θα παρέχει την έκταση, τα κτίρια και τις υποστηρικτικές ενεργειακές υποδομές, ενώ η AWS θα εγκαταστήσει και θα λειτουργεί τις υποδομές πληροφορικής. Η AWS προβλέπεται να μισθώσει το data center για 15 χρόνια.
Η ενεργειακή τροφοδοσία προβλέπεται να συνδέεται με μακροχρόνιες συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (PPAs) από ανανεώσιμες πηγές. Το έργο, ωστόσο, τελεί υπό την ολοκλήρωση των οριστικών συμφωνιών, του απαιτούμενου ελέγχου δέουσας επιμέλειας, της εξασφάλισης της απαιτούμενης σύνδεσης με το δίκτυο και της λήψης των απαραίτητων εγκρίσεων από τις αρμόδιες αρχές.
Η Δυτική Μακεδονία, επομένως, δεν είναι η αιτία για το νέο ευρωπαϊκό σύστημα αξιολόγησης. Είναι ένα ελληνικό παράδειγμα μιας ευρύτερης αλλαγής που ήδη συντελείται στην Ευρώπη.
Γιατί πίσω από ένα μεγάλο data center υπάρχει κάτι πολύ περισσότερο από servers και λογισμικό. Υπάρχει ηλεκτρική ισχύς, δίκτυο, ψύξη, νερό, γη και υποδομές. Και όσο μεγαλώνει η κλίμακα των εγκαταστάσεων, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη να γνωρίζουμε όχι μόνο τι μπορούν να υπολογίσουν, αλλά και πόσους πόρους χρειάζονται για να το κάνουν.
Αυτό είναι και το πραγματικό νόημα του ευρωπαϊκού συστήματος αξιολόγησης. Να γίνει μια υποδομή που για τον περισσότερο κόσμο παραμένει σχεδόν αόρατη πιο διαφανής και πιο συγκρίσιμη: πόση ενέργεια καταναλώνει, πόσο νερό χρησιμοποιεί, από πού προέρχεται η ενέργειά της, τι γίνεται με τη θερμότητα που παράγει και πόσο καλά εντάσσεται στο ηλεκτρικό σύστημα.
Από τον λιγνίτη στο cloud, η μετάβαση μπορεί να μοιάζει τεχνολογικά τεράστια. Στην πραγματικότητα, όμως, υπάρχει μια κοινή βάση: και οι δύο εποχές χρειάζονται ενέργεια και υποδομές.
Η διαφορά είναι ότι τώρα η Ευρώπη επιχειρεί να κάνει αυτή τη νέα υποδομή μετρήσιμη και συγκρίσιμη. Και η Ελλάδα, με έργα όπως αυτό της Δυτικής Μακεδονίας, βρίσκεται ήδη μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα.
