Περίπου 150 ανεμογεννήτριες θα έχουν αντικατασταθεί μέχρι το 2030 από νέες, πιο αποδοτικές: Τι προβλέπει το νέο Χωροταξικό, τα σενάρια για την ανακύκλωση και για τις νέες τεχνολογίες που θα τις αντικαταστήσουν

Περίπου 150 αιολικά πάρκα που βρίσκονται στο τέλος του κύκλου τους θα πρέπει να έχουν αντικατασταθεί μέχρι το 2030 από νέα, πιο αποδοτικά. Το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ δεν εφαρμόζει χωρικούς περιορισμούς στις παλιές ανεμογεννήτριες που θα πρέπει να ανανεωθούν ριζικά (repowering), με το ερώτημα του πώς θα ανακυκλώνονται οι παλιές ανεμογεννήτριες και από ποιες τεχνολογίες θα αντικατασταθούν να παραμένει ανοιχτό. Σε ό,τι αφορά την ισχύ που θα μπορούν να έχουν οι νέες ανεμογεννήτριες, το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει κατά προτεραιότητα εξέταση της αίτησης για νέα Οριστική Προσφορά Σύνδεσης για σταθμούς υπό ριζική ανανέωση, εφόσον η αύξηση της μέγιστης ισχύος παραγωγής δεν υπερβαίνει το 15% και τα νέα τεχνικά χαρακτηριστικά δεν επιβαρύνουν περισσότερο το δίκτυο. Αυτό αποτελεί αρχικά πλεονέκτημα για τις εταιρείες που διαθέτουν μεγάλο αριθμό ανεμογεννητριών προς αντικατάσταση, δεν συνεπάγεται όμως αυτόματα και την εξασφάλιση του πρόσθετου αυτού ηλεκτρικού χώρου, λόγω των αυστηρών περιορισμών του δικτύου.

Η νέα επενδυτική πρόσκληση με μπροστάρη τη ΔΕΗ Ανανεώσιμες και την ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ

Γιατί όμως οι προς αντικατάσταση ανεμογεννήτριες είναι τόσο πολλές; Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΕΛΕΤΑΕΝ – Ελληνική Εταιρεία Αιολικής Ενέργειας, οι περισσότερες από αυτές συμπληρώνουν ήδη 25-30 χρόνια λειτουργίας, που θεωρείται και το μέγιστο προσδόκιμο ζωής. Τα σενάρια για τις νέες τεχνολογίες που θα τις αντικαταστήσουν είναι πολλά, λόγω της μεγάλης τεχνολογικής εξέλιξης. Σε ό,τι όμως αφορά την ανακύκλωσή τους, η πρόκληση ήταν και παραμένει το κομμάτι των πτερυγίων. Κι αυτό γιατί, ναι μεν το 85%-90% της μάζας των υλικών μιας ανεμογεννήτριας ανακυκλώνεται σήμερα με αποδοτικό τρόπο, αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο με τα πτερύγια, τα οποία, λόγω των συνθετικών υλικών, δεν μπορούν να ανακυκλωθούν. Σε κάθε περίπτωση, η ανανέωση των ανεμογεννητριών αποτελεί τη νέα επενδυτική πρόκληση για τις εταιρείες που διαθέτουν παλιές ανεμογεννήτριες και ήδη προετοιμάζουν το λεγόμενο «repowering», ενώ παράλληλα θα πρέπει να σκεφτούν το θέμα της ανακύκλωσης, το οποίο απασχολεί αντίστοιχα και όλες τις ευρωπαϊκές χώρες που αντικαθιστούν τις γερασμένες ανεμογεννήτριες.

Σύμφωνα με πληροφορίες, την πιο προχωρημένη προετοιμασία σε αυτό το κομμάτι την έχει κάνει η ΔΕΗ Ανανεώσιμες, η οποία διαθέτει τον μεγαλύτερο, ενδεχομένως, αριθμό παλαιών ανεμογεννητριών, καθώς ήταν και η πρώτη ελληνική εταιρεία που εγκατέστησε ανεμογεννήτριες στην Ελλάδα, ξεκινώντας από το ιστορικό πλέον αιολικό πάρκο της Κύθνου. Μεγάλο αριθμό παλαιών ανεμογεννητριών διαθέτει επίσης και η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ, η οποία ήταν επίσης από τις πρώτες ελληνικές εταιρείες που εισήλθαν στον κλάδο τη μακρινή δεκαετία του 1990.

Ριζική ανανέωση με αντίπαλο τον χρόνο

Ποια φαίνεται να είναι τα σημαντικότερα θέματα που χρήζουν αντιμετώπισης στην όλη διαδικασία της ριζικής ανανέωσης; Η μεγαλύτερη πρακτική δυσκολία στον τομέα της ριζικής ανανέωσης των ανεμογεννητριών φαίνεται να είναι, καταρχάς, ο περιορισμένος χρόνος μέσα στον οποίο θα πρέπει να γίνουν η αδειοδότηση, η αποξήλωση των γερασμένων μηχανημάτων, η εγκατάσταση των καινούργιων, η σύνδεσή τους με το δίκτυο και όλες οι λοιπές διοικητικές διαδικασίες. Για όλα αυτά, ο νόμος προβλέπει προθεσμία 12 μηνών εκτός Περιοχών Επιτάχυνσης και έξι μηνών εντός αυτών. Όπως προαναφέρθηκε, για το θέμα της ισχύος προβλέπεται ότι η αύξηση της μέγιστης ισχύος παραγωγής δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 15% και ότι τα νέα τεχνικά χαρακτηριστικά δεν θα επιβαρύνουν περισσότερο το δίκτυο. Επίσης, οι νέες ανεμογεννήτριες δεν θα έχουν δικαίωμα λειτουργικής ενίσχυσης καθ’ όλη τη διάρκεια λειτουργίας των νέων σταθμών.

Τα ανοιχτά θέματα της ανακύκλωσης: Το αγκάθι των πτερυγίων

Ανοιχτά θέματα υπάρχουν όμως και με την ανακύκλωση. Κι αυτό γιατί, ενώ το 85%-90% της μάζας των υλικών μιας ανεμογεννήτριας, όπως τα θεμέλια, ο πύργος κ.ά., είναι κατασκευασμένα από μέταλλο ή σκυρόδεμα και επομένως είναι εύκολα ανακυκλώσιμα, δεν συμβαίνει το ίδιο με τα πτερύγια λόγω των συνθετικών υλικών. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνον στην Ευρώπη οι τρέχουσες προβλέψεις για τα πτερύγια αναφέρονται σε 100.000 τόνους αποβλήτων λεπίδων ετησίως. Αν σκεφτεί κανείς ότι στην Ευρώπη περίπου 80 GW αιολικής ισχύος αναμένεται έως το 2030 να φτάσουν στο τέλος της διάρκειας λειτουργίας τους, αντιλαμβάνεται το μέγεθος της πρόκλησης.

Από τη δική της πλευρά, η ευρωπαϊκή αιολική βιομηχανία έχει θέσει ήδη σε ισχύ, από την 1η Ιανουαρίου 2026, εθελοντική δέσμευση μη ταφής τους, χωρίς πάντως η πρωτοβουλία αυτή να έχει κατοχυρωθεί και νομικά σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, οι μεγάλες εταιρείες του χώρου επεξεργάζονται λύσεις για την ανάπτυξη αφενός νέων τεχνικών ανακύκλωσης των υφιστάμενων πτερυγίων, αφετέρου νέων υλικών ώστε τα πτερύγια να είναι πλήρως ανακυκλώσιμα με εύκολο και αποτελεσματικό τρόπο.

Στο πλαίσιο αυτό, το project ZEBRA (Zero wastE Blade ReseArch), με τη συμμετοχή μεγάλων εταιρειών, όπως οι General Electric και LM Wind Power, οδήγησε στην παραγωγή του πρώτου πρωτοτύπου 100% ανακυκλώσιμης λεπίδας ανεμογεννήτριας με τη χρήση πρωτοποριακών υλικών. Πολύ πρόσφατα, εξάλλου, ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον ανέπτυξαν μια νέα μέθοδο για την ανακύκλωση των γερασμένων πτερυγίων των ανεμογεννητριών, που τα διασπά χρησιμοποιώντας οξικό ψευδάργυρο και ζεστό νερό υπό πίεση, παράγοντας υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε νέα πλαστικά.

Η εφικτή λύση της επαναχρησιμοποίησης: Από παιδικές χαρές, πεζογέφυρες μέχρι… σπίτια

Προς το παρόν, πάντως, για τη διαχείριση των πτερυγίων η μόνη εφικτή και βιώσιμη λύση φαίνεται να είναι η επαναχρησιμοποίηση. Προς αυτήν την κατεύθυνση, η Δανία και η Ολλανδία δείχνουν τον δρόμο εδώ και χρόνια. Για παράδειγμα, στην Ολλανδία, ήδη από το 2012, η αρχιτεκτονική εταιρεία 2012 Architecten, με έδρα το Ρότερνταμ, αποφάσισε να ανακυκλώσει μέρη παλαιών ανεμογεννητριών και να τα χρησιμοποιήσει για την κατασκευή μιας παιδικής χαράς.

Η παιδική χαρά «Wikado» καλύπτει έκταση 1.200 τ.μ., στην οποία χρησιμοποιήθηκαν πέντε αποσυρμένες ανεμογεννήτριες, με τα διάφορα κομμάτια τους να μετατρέπονται σε πύργους, τσουλήθρες, λαβυρίνθους, ράμπες, πάγκους και τραπέζια. Οι παροπλισμένες πτέρυγες έχουν επίσης μετατραπεί σε παιδική χαρά και υπαίθρια καθίσματα στην ολλανδική πόλη Τερνέουζεν, αλλά και σε στάσεις λεωφορείων στο Αλμέρε.

Ακολούθησαν αντίστοιχες εφαρμογές στη Δανία και άλλες χώρες, δείχνοντας ότι τα πτερύγια μπορούν να γίνουν παγκάκια, στέγαστρα, πεζογέφυρες, ακόμη και γέφυρες, όπως συνέβη στην Ιρλανδία. Η εταιρεία Re-Wind Network επανατοποθετεί τέτοια υλικά ως στέγαστρα ποδηλάτων στη Δανία, ενώ εξετάζει και ιδέες για την κατασκευή πάρκων για σκέιτ και ηχοπετασμάτων σε δρόμους και εθνικές οδούς. Το 2024, με πρόσκληση της ολλανδικής εταιρείας Vattenfall, τέσσερις εταιρείες σχεδιασμού πρότειναν μια «δεύτερη ζωή» για τις ανεμογεννήτριες που έχουν κλείσει τον κύκλο τους, ως μικροσκοπικά σπίτια με όλες τις υποδομές.

Τι γίνεται στην Ελλάδα – Η εμπειρία της ΔΕΗ Ανανεώσιμες – Το αυξημένο κόστος

Αλλά και στην Ελλάδα υπάρχουν τα πρώτα δείγματα επίπλων φτιαγμένων από μέρη πτερυγίων, ενώ και ολόκληρα πτερύγια εκτίθενται σε δημόσιους χώρους, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Μύλο των Ξωτικών στα Τρίκαλα, όπου τρία πτερύγια από παλιές ανεμογεννήτριες αιολικού πάρκου της ΔΕΗ Ανανεώσιμες στη Χίο στηρίχθηκαν σε κύβους από μπετόν και αποτελούν μια δημιουργική παρέμβαση.

Το πρώτο και μοναδικό μέχρι στιγμής repowering αιολικών πάρκων στην Ελλάδα ολοκληρώθηκε από τη ΔΕΗ Ανανεώσιμες μεταξύ του 2018 και του 2021, όταν προχώρησε στην αποξήλωση και αντικατάσταση 105 παλαιών ανεμογεννητριών σε 10 νησιά του Αιγαίου και της Κρήτης (Λήμνο, Χίο, Ψαρά, Σάμο, Ικαρία, Κάρπαθο, Νότια Εύβοια και Κρήτη). Οι 105 ανεμογεννήτριες αντικαταστάθηκαν με 24 νέες, ίδιας συνολικής εγκατεστημένης ισχύος αλλά πολύ πιο αποτελεσματικές και τεχνολογικά προηγμένες. Ένα ενδεικτικό παράδειγμα είναι αυτό των Ψαρών, όπου εννέα παλιές ανεμογεννήτριες αντικαταστάθηκαν από δύο νέες, με βελτιστοποιημένη παραγωγή, υποστηρίζοντας σταθερά τις ανάγκες ηλεκτροδότησης του νησιού.

Το πρόγραμμα χρειάστηκε, όμως, πολύ χρόνο και συνάντησε μεγάλες δυσκολίες, τόσο γεωγραφικές, αφού πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα σε οκτώ νησιά, όσο και τεχνικές, δίνοντας μια «πρόγευση» των προβλημάτων που θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο ιδιωτικός τομέας μέσα στα επόμενα χρόνια. Οι πιο σημαντικές ήταν η προμήθεια των υλικών, η έλλειψη εξειδικευμένου δυναμικού, οι περιορισμοί στη μεταφορά υλικών από την υφιστάμενη οδοποιία και άλλα ζητήματα που συνεπάγονται ιδιαίτερα αυξημένο κόστος για τον επενδυτή.

Σε κάθε περίπτωση, η απεγκατάσταση και διαχείριση των παλαιών ανεμογεννητριών έχει κόστος.

Πού κατέληξαν όμως τα υλικά των ανεμογεννητριών που αποσύρθηκαν; Σύμφωνα με σχετική ενημέρωση που είχε κάνει η εταιρεία, πυλώνες, καλώδια, πίνακες και μετασχηματιστές ανακυκλώθηκαν πλήρως σε πιστοποιημένες μονάδες, ορισμένα υλικά βρήκαν «νέα» ζωή μέσω δημιουργικών εφαρμογών και ένα μέρος αυτών έφυγε στο εξωτερικό, είτε για να τοποθετηθούν αλλού με ανανέωση του μηχανισμού τους είτε για να χρησιμοποιηθούν ως ανταλλακτικά.

Επιπλέον, οι βάσεις των ανεμογεννητριών διαχωρίστηκαν σε σκυρόδεμα και οπλισμό και τα υλικά απομακρύνθηκαν, διαχειρίστηκαν και ανακυκλώθηκαν καταλλήλως. Οι παλιές θέσεις των πλατειών που καταλάμβαναν οι ανεμογεννήτριες επανήλθαν στην αρχική τους κατάσταση, καθώς τα σκάμματα γέμισαν με υλικό της γύρω περιοχής, αποκαθιστώντας το τοπίο στην πρότερη μορφή του.

Σημειώνεται ότι τα ανακυκλώσιμα υλικά των ανεμογεννητριών τα παραλαμβάνουν πιστοποιημένες εταιρείες – η μεγαλύτερη βρίσκεται στη Ριτσώνα – τα θρυμματίζουν και τα κάνουν ένα είδος πέλετ, που διοχετεύεται σε καύση.

Μια τελευταία πρόκληση που αφορά τις επενδύσεις ανανέωσης των ανεμογεννητριών αφορά ασφαλώς και την υποδοχή από τις τοπικές κοινωνίες, κάτι το οποίο προϋποθέτει καλή επικοινωνία και ενημέρωση, όλες τις νόμιμες άδειες και τις απαραίτητες προδιαγραφές.

Η ευκολία τεχνολογικών επιλογών – Μείωση εξοπλισμού – Αύξηση αποδοτικότητας

Το μόνο πραγματικά εύκολο στις αναμενόμενες επενδύσεις ανανέωσης των παλαιών ανεμογεννητριών φαίνεται να είναι η επιλογή των νέων μηχανημάτων. Ο σχεδιασμός των πτερυγίων των ανεμογεννητριών έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Οι νέες ανεμογεννήτριες κατασκευάζονται με μεγαλύτερα και ελαφρύτερα πτερύγια ρότορα, τα οποία μπορούν να αξιοποιούν περισσότερη αιολική ενέργεια, ακόμη και σε χαμηλότερες ταχύτητες ανέμου, καθιστώντας τις ανεμογεννήτριες πιο αποδοτικές και κατάλληλες για χρήση σε ένα ευρύ φάσμα περιοχών.

Οι περισσότερες σύγχρονες ανεμογεννήτριες αποτελούνται συνήθως από έναν ρότορα με δύο ή τρία πτερύγια τοποθετημένα σε μια πλήμνη. Τα πτερύγια έχουν σχεδιαστεί ώστε να αξιοποιούν αεροδυναμικά την κινητική ενέργεια του ανέμου καθώς περιστρέφονται. Όταν φυσάει ο άνεμος, θέτει τον ρότορα σε περιστροφή, μετατρέποντας την αιολική ενέργεια σε μηχανική ενέργεια, η οποία στη συνέχεια μεταδίδεται μέσω του άξονα σε ένα κιβώτιο ταχυτήτων για την αύξηση της ταχύτητας περιστροφής και την κίνηση μιας γεννήτριας.

Ψηλότερες, ισχυρότερες, ακόμη και χωρίς πτερύγια

Οι ανεμογεννήτριες γίνονται επίσης ψηλότερες, προκειμένου να αξιοποιούν ισχυρότερους ανέμους, με ορισμένες να ξεπερνούν τα 150 μέτρα. Έχουν επίσης ενσωματώσει προηγμένες τεχνολογίες στα νέα πτερύγια, όπως αισθητήρες και ενεργοποιητές που προσαρμόζουν τη γωνία τους σε πραγματικό χρόνο, ώστε να ενισχύεται η παραγωγή ενέργειας.

Παράλληλα, οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες πλέον ξεπερνούν τα 15 MW ανά μονάδα, γεγονός που σημαίνει ότι απαιτούνται λιγότερες ανεμογεννήτριες για την παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας.

Η πρόοδος στον σχεδιασμό είναι τόσο μεγάλη, ώστε έχει σχεδιαστεί ανεμογεννήτρια χωρίς πτερύγια. Συγκεκριμένα, η startup Vortex έχει αναπτύξει μια ανεμογεννήτρια χωρίς πτερύγια, ύψους 3 μέτρων, η οποία αποτελείται από έναν κατακόρυφα τοποθετημένο κυλινδρικό κορμό με καμπυλωμένη κορυφή, στερεωμένο πάνω σε μια ελαστική ράβδο. Η συσκευή έχει σχεδιαστεί ώστε να ταλαντώνεται υπό την επίδραση του ανέμου και να παράγει ηλεκτρική ενέργεια από τις δονήσεις. Η Vortex ελπίζει ότι ο σχεδιασμός της θα χρησιμοποιηθεί σε αστικές και κατοικημένες περιοχές, όπου οι παραδοσιακές ανεμογεννήτριες δεν είναι κατάλληλες.

Συμπέρασμα από όλα τα παραπάνω;

Η ριζική ανανέωση των ανεμογεννητριών που λήγει η διάρκεια ζωής τους αποτελεί πρόκληση αλλά και πρόσκληση για τις εταιρείες που έχουν επενδύσει στην αιολική ενέργεια. Με το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ να επιτρέπει τον υφιστάμενο χωρικό τους σχεδιασμό, τα ανανεωμένα πάρκα μπορούν να αποτελέσουν μια επιτυχημένη επενδυτική κίνηση, παρά το όποιο κόστος και τα πρακτικά προβλήματα.

Επίσης, θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα το θέμα της ανακύκλωσης, με έξυπνες και βιώσιμες λύσεις για τα πτερύγια, τα οποία έχουν κατασκευαστεί από υλικό που χρήζει ειδικής διαχείρισης στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας.